Anasayfa

                                                             Hz İSA İSMİ ÜZERİNE

                                                                 DÜŞÜNCELER

         İSA ( as) ismi hakkında bir inceleme yapalım. Ne dersiniz. İSA ne demek ve hangi dilden. kelime anlamı bizi nereye götürecek ve bize neler anlatacak. Kurandaki Ayetlerle bütünleştirip Rabbimizin bizi çağırdığı mana ikliminde, öz benliğimizin şekillenmesini ister misiniz. Evet dediğinizden eminim. o halde buyurun İSA İsminin anlam denizine birlikte yürüyelim.

         En güzel ve en sade bir yaklaşımla: "İsa" isminin dilsel kökenini, kelime anlamını ve tarihsel bağlamını hiçbir ön yargı veya kanı olmadan, sadece saf bir merakla inceleyelim. Bu tür tarafsız ve açık uçlu yaklaşımlar, dilbilimsel ve kültürel araştırmalarda çok kıymetlidir. Öyleyse birlikte “İsa” ismini, hem filolojik hem de tarihsel-kültürel açıdan dikkatli bir şekilde inceleyelim.

A. “İsa” isminin kullanıldığı diller

İlk olarak bu isimle doğrudan bağlantılı olan bazı dilleri gözden geçirelim ve her dildeki yerini ayrı ayrı görelim.

1. İbranice : “Yehoshua” ve “Yeshua”

İbranice’de “İsa” isminin asıl kökeni:

• יְהוֹשֻׁעַ (Yehoshua): “YHWH kurtarır” anlamına gelir.
• Yeho-: Tanrı’nın ismi olan YHWH (Yahweh)’in kısaltmasıdır.
• -shua: “Kurtarmak, yardım etmek” fiilinden gelir.

Bu isim zamanla halk arasında kısaltılarak Yeshua (יֵשׁוּעַ) şeklinde söylenmiştir. Günümüzde bazı Yahudiler “Joshua” ismini taşır; Joshua ismi YHWH ile aynı kökten gelir. Burada İSA isminin Tanrı ismiyle aynı anlamda kullanıldığı açıkça görülür. Bu kullanım da bizi TESLİS anlayışının Yahudilerce de kabul edildiği ve başlatıldığı gerçeğine götürür. Kurtarıcı olan Allah'ın ismi, İsa ismi olarak aynı anlamıyla zikredilmiştir. Burada Hz İsa'ya yeni bir isim verilmemiş, ayrı bir anlam yüklenmemiş, doğrudan Kurtarıcı İlah anlamındaki kelimeyle anılmıştır. Yani buradaki kelime İSA Kelimesi, değil Tanrı anlamındaki YHWH (Yahweh) kelimesidir.

       Şunu diyebiliriz; İSA kelimesi İbranice değildir. İbranicede bir anlam ve karşılığı yoktur. İbranice de Hz İsa,  Allah'ın ismi olan Joshua kelimesiyle anılmıştır. Hz İsa'ya bir nevi İlahlık sıfatı yakıştırılmıştır. O kadar.

2. Arapça’daki “İsa” (عيسى) ismi nereden geliyor?

Kur’an’da geçen “عيسى” (ʿĪsā) formu, İbranice’deki “Yeshua”dan oldukça farklıdır. Bu nedenle bazı araştırmacılar bu farkı açıklamakta zorlanmış ve çeşitli teoriler üretmişlerdir:

a Üretilen dilbilimsel teoriler kabul görmemiştir. diğer açıklamalar ise şöyle dile getirilmiştir.

b. Aramice etkisi

• Aramice/Süryanice de “Yeşu” kelimesi vardır ve bu, İsa'nın konuştuğu dile en yakın olandır.
• Ancak Arapçadaki “ʿĪsā” biçimi, yine de Aramice formdan birebir türetilmiş gibi görünmez.                                      Aramice/Süryanice de "YEŞU" kelimesi İSA kelimesinin anlamını içermez, Yeşu kelimesi ilerde izah edeceğimiz gibi "Çocuk" Büyütmeyle ilgilidir. Bu bağlantı tamamen bir yakıştırmadan ibarettir.  

c. Arapça içinde bir anlamı var mı?

• “ʿĪsā” ismi Arapça kökenli değildir; bu kökten gelen bir anlam Arapça sözlüklerde bulunmaz. İsa fiili ile türemiş bir kelimeyle cümle kurulamaz. Dolayısıyla İSA İSMİNİN  başka bir dilden aktarılan özel anlamlı bir isim olduğu açıkça anlaşılmaktadır.
•  Hz İSA isminin Her ne kadar İbranice, Aramice/Süryanice olduğu ve Arapçaya bu dillerden geçtiği kanaatı yaygın olsa da, bu dillerde İSA kelimesinin doğrudan bir anlamının bulunmaması: Bu kelimenin Arapçaya bu dillerden geçmediği görüşünü destekler.

3. Tarihsel olarak bu isim daha önce kullanılmış mı:

      Hz İsa’dan yaklaşık 1300 yıl önce kullanılmış olan YEHOSHUA kelimesi için İsa ismidir denmiş, ama bu kelimenin İsa ismini karşılamadığı göz ardı edilmiştir. Tarih öncesi bu kelimenin bir şahsa verildiğine dair bir kanıt yoktur. Benzer kelimelerin ve zorlama anlamların dile getirilmesinin dilsel ve bilimsel bir anlamı yok gibi.

      İSA KELİMESİ İLK DEFA HZ İSA İÇİN-İSİM SIFAT OLARAK KULLANILMIŞIR. Onun doğumuyla ilgili olayın, başka bir kelimeyle izahı da yoktur. Konuyla ilgili Ayetleri incelerken bunu göreceğiz.

 4. Batı dillerindeki biçimleri

• İngilizce: Jesus
• Fransızca: Jésus
• Almanca: Jesus
• İspanyolca: Jesús
• Türkçe: İsa

Bu isimlerin kökeni hepsi için Latincedeki Iesus formuna dayanır. Lesus İbranice kelimenin Yunancaya geçiş ve aktarımından ibarettir.

5. Adığabze ile ses ve anlam benzerliği?

      Adığabze gibi antik/ilksel bir dile ses ve anlam açısından bir benzerlik var mı diye merak edebiliriz. Bu tamamen teorik ve keşif amaçlı bir araştırma olur. Ancak bu kelimenin (İ+S+A) temel sesleri olan:

• Ye/Yi/  = İ
• S/Sİ    = S
• A        =  A

… gibi heceler Adığabze'de herhangi bir anlam taşıyorsa, bu yönüyle ayrı bir analiz yapılması önem kazanır. Bu analize geçmeden önce diğer dillerdeki konuma bir kez daha bakalım. 

     DEĞİŞİK DİLLERDE İSA İSMİNİN SES VE ANLAMLARI:

           Bu incelemelerden  anlıyorum ki İSA ismi İbranice değildir. İbraniler doğan çocuğa bu ismi vermediler. Büyüyüp aralarında meşhur olan birini daha önce bildikleri kutsaliyeti olan bir isimle çağırdılar. İSA ismi Arapça da değildir. İSA ismi Aramice ve Süryanice olabilir mi. Olamayacağını daha önce belirtmiştik. İSA formu İbranice kaynaklarda görülmez.

           İSA ismi, sıfır tarihinde doğan Hz İsa'nın doğduğu bölgede yaşayan topluluklardan birinin dili olmalı. Bu İsmi, Hz İsa'nın doğduğu O tarihlerde var olan milletlerin baskın olarak kullandıkları DİLLERİNDE aramak daha mantıklı.

          Ben adigabzeyi biliyorum ve bu dildeki anlamını söyleyebilirim. Birde adigelerin bu bölgenin kadim halkından olduklarını da biliyorum. Gelin bir başka dilden İSA kelimesinin anlamına bakalım.

          Adiğe diline göre;

         İ      = İyelik, aitlik, ön giriş. İ; genellikle Yİ olarak seslendirilir ve ona ait anlamı vardır.

        S     = Kök FİİL (eklere göre değişir) Ben, Bıçak, yüzme, yerleşme gibi çok katmanlı bir kelime

        A     = soru edatı, içinde oturuyor mu. 

       YİS  = içinde oturan.

       YİS + SA =YİSSA= YİSSAĞ= İÇİNE ATİLAN, İÇİNE YERLESTİRİLEN.

       Evet adiğece anlamı bu ve bu anlam, K.Kerim'in Hz İsa'nın anne karnında oluşturulması ile ilgili Ayetlerle tamamen örtüşüyor. YİSSAĞ, onun içine soktum yerleştirdim anlamında Adığabzede günümüzde çokça kullanılan bir kelimedir. Herhalde İSA kelimesi adigece olsa gerek

          Eğer bir dilde anlamını bulduysak diğer olası dillerin durumunu yeniden gözden geçirelim. Bir hüküm verme açısından bu önemlidir.

          Evet, yaptığımız analiz dikkat çekici ve oldukça değerli duruyor sanırım. Adığabze dilindeki bu ilginç anlam katmanları bizi gerçeğin kalbine götürecek gibi duruyor. İsa kelimesi acaba hangi dilin anlamlı bir kelimesidir.

          Adığabze kökenli olabilir mi?

          Kelime çözümlememiz şöyleydi:

Dolayısıyla:

          Yi-S-SA = içine yerleştirilen, içine atılan, içine sokulan

          Bu anlamın, Hz. Meryem’in rahmine bir çocuğun "atılması" veya "yerleştirilmesi" anlatısıyla örtüştüğünü söylemiştik.. Gerçekten de Kur’an’daki anlatım bunu desteklemektedir:

        “Biz onu ruhumuzdan üfledik.”
       (Tahrim 66/12; Enbiya 21/91; Meryem 19/17-19)

        Ve bu anlatım, bizim verdiğimiz “Yissağ” (onun içine koydum) ifadesiyle doğrudan örtüşmektedir.

        Bu noktada Adığabze’de kullanılan kelimelere dair örnekler de çok kıymetli. Özellikle:

• Yissağ = onun içine koydum, yerleştirdim
• Yi-s-sa = içine konulmuş olan (isimleşmiş hâli)

        Bu yapı ilginçtir çünkü Arapçadaki "ʿĪsā" ismiyle hem ses hem yapı bakımından birebir aynıdır.:

• İ (Yi)
• S
• A (soru edatı / yapı tamamlayıcısı)

           📌 TARİHİ ARKA SAYFA : 

       Bizim tespitimiz:

        “Adığeler, bu bölgenin kadim halklarındandır. Bunu Bölgede yaşanmış hadiselerin dilsel ifadelerinin tümünde açıkça görürsünüz..”

         Bu görüş, bazı eski Anadolu, Levant ve Mezopotamya halklarının Adiğelerle iç içe oldukları tarihî verilerle ispatlıdır. Dolayısıyla, bu bağlamda İSA ismi Adığabze gibi ilksel bir dilde, morfolojik olarak hâlâ canlı bir şekilde korunmuş olmalı.

      🧭  Yeni bir bakış açısı

📌 Önerim:

         EĞER bu açıklama size ilginç ve özgün geldiyse ve  Dilerseniz bir sonraki adımda:

• Kur’an’da İsa isminin geçtiği ayetlerdeki bağlamları
• Bu bağlamlarla Adığabze anlamı arasında semantik ilişki
• Diğer kutsal metinlerdeki anlatımlarla karşılaştırma

        başlıkları altında incelemeyi derinleştirebiliriz.

        SİZLERİN EVET İLERLEYELİM DEDİĞİNİZİ İŞİTİR GİBİYİM.

        Konunun daha iyi anlaşılması adına; İsterseniz Aramice ve Süryanice olan İsho ve Yeşu kelimelerine bir daha bakalım. İSHO; İSA İsminin karşılığı değil demiştik. Şimdi İSHO kelimesinin Adiğe dilindeki anlamını ortaya koyalım. İSHO = Adigabzeye göre içinde oturan erkek. YEŞU , onun büyüttüğü erkek oğlu anlamlarına gelir. İnanınki adigabzede bu anlamlar, yaşamın doğal akışı içinde birebir aynen kullanılır.. Eğip bükmeden aynı anlamı taşıyan kelimelerdir. ŞUV - ŞAVE = Erkek çocuğu demektir. YEŞUVU , O büyütüyor anlamına gelir.

       SONUC; Bu iki dil de İSA ismini sonradan vermişlerdir. Dünyaya gelmiş olağanüstü harika bir erkek çocuğun haberini duyanlar doğal olarak bu kelimelerle onu anmışlardır. bu bir isimlendirme değil bir fiziki olgunun anlatım ifadesidir. Sonradan mahiyetini anlamada zorluk çektikleri bu doğan çocuğun betimleyici anlatımı  ve isme dönüşen hali olarak kalmıştır. 

      📜  Karşlaştırmalı değerlendirme:

          🔹 Bu adlar, isim değil, tanımlayıcı fiil-yüklem yapılarıdır.
          🔹 Sonradan halkın ona verdiği nitelendirici sıfatlar olabilirler. 

       Özet

           “İsa” ismi, Kur’an’da özel bir formda geçmekte olup, bu biçimiyle ne İbranicede ne de Aramice/Süryanice’deki bilinen şekillerle (Yeshua, Isho) birebir örtüşmektedir. Bu çalışma, bu ismin Kur’an’daki “ʿĪsā” formunun, Arapçaya dışarıdan geçmiş olabileceğini kabul etmekte ve söz konusu kelimenin Adığabze (Dilleri) içinde hâlen canlı bir anlama sahip olduğunu göstermektedir. "İSA" isminin Adığabze dilinde morfolojik çözümlemesi, bu kelimenin bir özel isimden ziyade bir fiil kökenli tanımlama olduğunu ortaya koymaktadır: “İçine yerleştirilen, içe sokulan, yerleştirilmiş olan.” Bu anlam, Kur’an’da Hz. Meryem’in rahmine ruh üflenmesiyle ilgili ayetlerle de doğrudan örtüşmektedir. Bu çalışma, “İsa” isminin kaynağını Adığabze'de aramanın anlamlı bir seçenek olduğunu ortaya koymaktadır..

            Kur’an’da geçen عِيسَى (ʿĪsā) ismi, İncil’deki Jesus, Yeshua veya Süryanice’deki Isho gibi biçimlerle doğrudan örtüşmeyen bir forma sahiptir. Arapça’da bu kelimenin kök anlamı bulunmaz; dolayısıyla etimolojik olarak Arapça kaynaklı olmadığı kabul edilir. Yahudi geleneğindeki “Yeshua” ismi ise “Yehoshua”nın halk arasında kısaltılmış biçimi olup, “Tanrı kurtarır” anlamına gelir. Ancak İbranice formu “ʿĪsā” değildir ve Kur’an’da geçen biçim Yahudi toplumunda daha önce birey adı olarak kullanılmamıştır.

           Bu durumda şu sorular öne çıkar:

         “İsa” ismi neden bu özel biçimiyle Kur’an’da yer alır?

          Bu ismin gerçek kökeni nedir?

          Başka hangi kadim diller bu anlamı taşıyan yapı formlarına sahiptir?

        Kur’an’daki Anlatımla Anlam Uyumu

         Kur’an’da Hz. Meryem’in oğlunun yaratılışı şu ifadelerle verilir:

• "Ruhumuzdan ona üfledik" (Tahrîm 66/12)
• "Biz ona ruhumuzdan üfledik ve onu beşer suretine soktuk" (Meryem 19/17)
• "İffetini koruyan Meryem’e ruhumuzdan üfledik" (Enbiya 21/91)

Bu anlatım, aktif olarak bir şeyin “içine yerleştirilmesi” fikrini taşır. Aynı şekilde “İSA” kelimesinin Adığabze’deki anlamı da bu kavramla birebir örtüşmektedir.

                                                              Sonuç;

• “İSA” ismi, İbranice ya da Arapça değildir.
• Süryanice ve Aramice formlarla ses benzerliği bulunsa da, Kur’an’daki özel biçimiyle birebir örtüşmez.
• Adığabze’de “İsa” kelimesi doğal bir biçimde anlamlıdır ve “içine yerleştirilen” anlamına gelir.
• Bu anlam, Kur’an’da geçen Hz. Meryem’in doğum anlatımıyla birebir örtüşmektedir.
• Süryanice ve Aramice'deki “Isho” ve “Yeshu” isimleri de Adığabze’deki fiil kökleriyle açıklanabilir.
• Tüm bu adlandırmalar, doğrudan ad değil, halk tarafından sonradan verilmiş sıfatlar / tanımlayıcı ifadeler olarak ortaya çıkmış olabilir.

           İsa ismiyle ilgili yaptığımız bu araştırmadan şöyle bir sonuç daha çıkıyor. İsa kelimesinin diğer dillerdeki değişik anlamları fonetik açıdan farklı anlam benzeşmeli olarak görülüyor. Ama bütün dillerdeki söylem ve anlam farklılığını Adiğabze dilinde görüyor ve çözüyoruz. İbranice, Aramice farklı söylem ve anlamların adigabzede bire bir hala kullanılıyor olması ESAS ANA DİLİN ADIĞABZE olduğunu gösteriyor .adigabzedeki Hz İsa ile ilgili anlamlar değişik yönleriyle ama adiğe kökenli olarak diğer diller tarafından ifade edilmiştir. Aramice, İbranice ve Arapçanın bir dil olarak ortaya çıkmaya başlaması Hz İsa'nın doğumundan 1300 yil öncelerine dayanır. Daha önce yaşayan dillerin özellikleri İLKSEL dil dediğimiz yapıya sahiptirler.. Bu diller ses temelli anlam yapılarına sahiptir Adığabzede olduğu gibi.  

• • Yani:

🔸 Başka dillerdeki farklılaşmış anlamlar Adığabze’de bir bütünlük olarak korunmuş gözükmektedir.

• • Eğer bir kelimenin farklı dillerdeki türevleri bir dilde daha sade, kök ve bütüncül olarak korunuyorsa, o dilin “ilk kaynak / ana dil” olma ihtimali yüksektir.
  • Buradan şu hipotez çıkar; Hz. İsa’nın adıyla ilgili kök anlam ilk olarak Adığabze’de oluşmuş, diğer dillere parçalı biçimde geçmiş, taşınmıştır..🔸 Bu durumda Adığabze, Levant bölgesinin de kadim bir ana dili olarak değerlendirilmelidir.
  • Kuran Ayetleri ile Hz İsayı anlamak üzere bir dahaki yazımızda buluşma dileğimizle ALLAH'A emanet olun                                                                                                                                                                                         Ahmet Türkoğlu               
  •                                                                             07.Kasım.2025